मानव समाज र व्यक्तिगत जीवनको एउटा अत्यन्तै दुःखद तर कटु सत्य छ— हामी प्रायः समस्या पराकाष्ठामा नपुगेसम्म त्यसलाई गम्भीरताका साथ लिँदैनौँ। “घाँटी नअठ्याएसम्म गुहार माग्ने कुरा आउँदैन, घाँटी अठ्याएपछि फेरि आवाज आउँदैन” भन्ने भनाइ केवल शब्दहरूको संयोजन मात्र होइन, यो हाम्रो सामाजिक व्यवहार, मानसिक अवस्था र प्रशासनिक कार्यशैलीको यथार्थ ऐना हो।
यो भनाइले दुईवटा चरम अवस्थालाई सङ्केत गर्छ: पहिलो, समस्या सामान्य वा प्रारम्भिक चरणमा हुँदा मानिसले त्यसलाई वास्ता गर्दैन वा सहयोग माग्न हिचकिचाउँछ। दोस्रो, जब समस्याले पूर्ण रूपमा थिच्छ वा नियन्त्रणबाहिर जान्छ, तब गुहार माग्ने क्षमता नै समाप्त भइसकेको हुन्छ।
“विपत्ति आउनु अघि समाधान नखोज्नु र विपत्तिले घेरेपछि कराउन खोज्नु—दुवै मानव चेतनाका ठूला कमजोरी हुन्।”
१. घमण्ड र बेवास्ता: समयमै सहयोग नमाग्ने बानी
हामी प्रायः परिस्थिति सामान्य हुँदा सोच्छौँ— “यति त म आफैँ सम्हाल्न सक्छु” वा “अहिले सहयोग माग्यो भने अरूले के भन्लान्?” यही आत्मसम्मान वा घमण्डको पातलो रेखाले गर्दा मानिसहरू प्रारम्भिक सङ्केतहरूलाई बेवास्ता गर्छन्। चाहे त्यो मानसिक तनाव होस्, आर्थिक सङ्कट होस्, वा कुनै गम्भीर रोगको सुरुआत नै किन नहोस्। घाँटी नअठ्याएसम्म कसैलाई पनि सहयोग माग्नुपर्छ भन्ने चेत आउँदैन।
२. ढिलो चेत र परिस्थितिमाथि नियन्त्रण गुम्नु
तर जब परिस्थिति हातबाट फुत्किन्छ र सङ्कटले पूर्ण रूपमा घेर्छ—अर्थात् जब साँचो अर्थमा घाँटी अठ्याइन्छ—त्यतिबेला मानिससँग कराउने, सहयोग माग्ने वा बचाउका लागि पहल गर्ने अवसर नै बाँकी रहँदैन। आर्थिक रूपमा पूर्ण रूपमा डुबिसकेपछि, सम्बन्ध पूर्ण रूपमा भत्किसकेपछि वा स्वास्थ्य अन्तिम अवस्थामा पुगेपछि पश्चात्तापबाहेक केही हात लाग्दैन।
सामाजिक र प्रशासनिक सन्दर्भमा यो सत्य
यो नियम केवल व्यक्तिमा मात्र होइन, हाम्रो समाज र सरकारी निकायहरूमा पनि उत्तिकै लागू हुन्छ। बाढी वा पहिरोको जोखिम हुँदा पूर्वतयारी गरिँदैन; जब विपत्तिले बस्ती नै बगाउँछ, तब मात्र उद्धारका लागि हतारिन्छ। तर त्यतिबेलासम्म धेरै ढिलो भइसकेको हुन्छ। भ्रष्टाचार र अन्यायका विरुद्ध सुरुमै आवाज नउठाउँदा पछि तिनै प्रवृत्तिले समाजको घाँटी अठ्याउँछ र मानिसहरू बोल्नै नसक्ने अवस्थामा पुग्छन्।
हामीले के सिक्ने र कसरी सचेत बन्ने?
यो गम्भीर जीवन दर्शनले हामीलाई समयमै सचेत हुन सिक्छ:
- पूर्वतयारी र समयमै संवाद: समस्या सानो छँदै त्यसको हल खोज्नुहोस्। सहयोग माग्नु कमजोरी होइन, बुद्धिमानी हो।
- सङ्केतहरूलाई बेवास्ता नगर्नुहोस्: जीवनमा आउने साना चुनौतीहरूलाई समयमै सम्बोधन गर्नुहोस् ताकि तिनले पछि विकराल रूप नलिन सकून्।
- आवाज उठाउन ढिलो नगर्नुहोस्: अन्याय वा समस्याको विरुद्धमा सुरुमै आवाज उठाउनुहोस्, परिस्थिति नियन्त्रणबाहिर पुगेपछि चिच्याउनुको कुनै अर्थ रहँदैन।
निष्कर्ष
विपत्ति र सङ्कटले ढोका ढक्ढक्याउनु अघ नै सचेत हुनु नै वास्तविक बुद्धिमानी हो। घाँटी अठ्याइने अवस्थासम्म पर्खनु भनेको आफ्नै विनाशलाई निम्तो दिनु हो। त्यसैले समय छँदै आफ्ना समस्याहरू चिनौँ, समयमै सहयोग मागौँ र सङ्कटले स्वर नै बन्द गरिदिनुअघि आफ्नो र अरूको जीवन बचाउन कदम चालौँ।
